Rozpad małżeństwa, ostry konflikt z pracodawcą, wspólnikami, kontrahentem, czy sąsiadami, którego samodzielnie nie jesteśmy w stanie załatwić… Czy jedyne, co nam pozostało to długotrwała i kosztowna batalia sądowa? To pytanie spędza sen z powiek wielu osobom będącym w stanie sporu – czy to już na etapie postępowania sądowego, czy dopiero stojąc w obliczu rozpoczęcia takiego postępowania.
Bazując na swoim ponad 20-letnim doświadczeniu, często proponuję klientom rozwiązanie, które pozwala uniknąć „drogi przez mękę”, jaką bywa proces sądowy – a mowa o mediacji.
Czym jest mediacja i dlaczego jest lepsza niż postępowanie sądowe?
Mediacja to polubowny i nieformalny sposób rozwiązywania sporów, który stawia na dialog i wypracowanie wspólnego porozumienia, tj. ugody, zamiast na arbitralny wyrok urzędnika państwowego.
Główne zalety mediacji
Zamiast angażowania się w wielomiesięczne, a czasem wieloletnie procesy sądowe, mediacja oferuje korzyści, które trudno przecenić:
- Szybkość: Możesz uzyskać wiążące rozwiązanie w ciągu kilku dni lub tygodni, a nie miesięcy czy lat.
- Niższe koszty: Odpada większość wydatków związanych z procesem sądowym – opłaty sądowe, wysokie honoraria prawników za liczne pisma procesowe, koszty biegłych. Płacisz tylko za pracę mediatora.
- Akceptacja rozstrzygnięcia: Strony aktywnie uczestniczą w wypracowywaniu ugody, dzięki czemu jest ona w większym stopniu akceptowana i realizowana dobrowolnie. W przypadku wyroku sądowego jest to rozstrzygnięcie narzucone.
- Egzekwowalność rozstrzygnięcia: ugoda będąca rezultatem dobrze przeprowadzonych mediacji, po zatwierdzeniu przez sąd ma taki sam walor jak orzeczenie sądu – może być podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jeśli któraś ze stron nie chce wykonywać ugody dobrowolnie.
- Nieformalny tryb: Mediacja odbywa się w luźniejszych ramach, niż sztywne procedury sądowe (wynikające z przepisów kodeksu postępowania cywilnego, karnego itp.). To sprzyja otwartej komunikacji.
- Pełniejsza kontrola: Masz większy wpływ na ostateczny wynik i kształt porozumienia, niż ma to miejsce w sądzie.
- Mniejsze emocje: Mediacja odbywa się w mniej stresującej atmosferze i pomaga obniżyć poziom konfliktu, co jest niezwykle ważne zwłaszcza w sprawach rodzinnych.
W swojej pracy jako prawnik, często używam elementów mediacyjnych, aby w racjonalny sposób przedstawić drugiej stronie, jaki będzie prawdopodobny wynik procesu sądowego i przekonać ją do szybkiego, ugodowego i ekonomicznie słusznego rozwiązania.
Proces mediacji krok po kroku
Mediacja jest elastyczna, ale zazwyczaj wygląda następująco:
1. Inicjacja i zgoda stron
Mediacja jest dobrowolna i wymaga zgody wszystkich stron sporu. Jeśli jedna ze stron jest niechętna, dobry mediator (lub prawnik, jak ja) nawiązuje z nią kontakt przedstawiając wszelkie korzyści płynące z mediacji. Jak wspomniałem, tych korzyści jest bez liku, dlatego zwykle udaje się skłonić malkontenta do udziału w mediacjach.
Dla porządku dodam, że do mediacji może dochodzić również na podstawie skierowania przez sąd (np. w trakcie trwania procesu). Jednak nawet wówczas, zgoda wszystkich stron jest nieodzowna.
2. Rola i działanie mediatora
Mediator jest bezstronnym gospodarzem całego procesu.
- Spotkania wstępne: Mediator spotyka się (osobiście, telefonicznie, online) z każdą ze stron osobno. Ma to na celu zrozumienie jej punktu widzenia, oczekiwań oraz zapanowanie nad emocjami.
- Wspólne sesje: Następnie organizowane jest spotkanie, w którym uczestniczą już wszystkie strony sporu i mediator. W zależności od skomplikowania sprawy, może być ich kilka lub więcej.
- Wypracowanie rozwiązania: Mediator kieruje rozmową w taki sposób, aby strony, zamiast koncentrować się na wzajemnych oskarżeniach, skupiły się na wspólnych interesach i możliwościach zawarcia porozumienia.
3. Wynik mediacji – ugoda z mocą wyroku sądowego
Sukcesem mediacji jest osiągnięcie ugody.
- Konstrukcja ugody: Ugodę wypracowują strony, ale kluczowa jest rola mediatora posiadającego wiedzę prawniczą. Musi on ubrać porozumienie w słowa tak, aby było:
- Zgodne z prawem: Nie może przewidywać rozwiązań niezgodnych z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, ani zmierzać do obejścia prawa.
- Jednoznaczne i logiczne: Musi być precyzyjne, nie może zawierać błędów logicznych, sprzeczności ani braków (np. musi dotyczyć wszystkich dzieci, całego majątku itp.).
- Zatwierdzenie przez sąd: Dobrze skonstruowana ugoda jest następnie kierowana do sądu z wnioskiem o jej zatwierdzenie. Po zatwierdzeniu ugoda nabiera mocy orzeczenia sądowego – jest tak samo wiążąca jak wyrok!
- Egzekucja: Tak jak w przypadku wyroku, zatwierdzona ugoda może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. komorniczego), jeśli druga strona nie realizuje jej dobrowolnie.
💡 Ważna uwaga: Brak precyzji prawnej w ugodzie może spowodować, że sąd jej nie zatwierdzi (np. z powodu wewnętrznej sprzeczności, niezgodności z przepisami lub niemożności egzekwowania w przyszłości). Wtedy cała praca idzie na marne. Dlatego tak ważny jest wybór mediatora z doświadczeniem prawniczym!
Jak znaleźć dobrego mediatora?
Dobry mediator to połączenie dwóch kluczowych zestawów umiejętności:
- Umiejętności psychologiczne – empatia, zrozumienie, zdolność do otwierania stron na dialog, a jednocześnie panowanie nad emocjami i utrzymywanie ram postępowania.
- Wiedza prawnicza – zdolność do prawidłowego sformułowania ugody w sposób zgodny z przepisami i możliwy do zatwierdzenia przez sąd, co gwarantuje jej egzekwowalność.
Szukając mediatora, zwracaj uwagę, czy oprócz umiejętności miękkich (często posiadanych przez psychologów czy pedagogów), dysponuje on również wiedzą i doświadczeniem w formułowaniu dokumentów prawniczych.
Dla kogo są mediacje?
Mediacja jest rozwiązaniem dla każdego uczestnika sporu – bez względu na przedmiot (sprawy cywilne, gospodarcze, rodzinne, a nawet karne) i liczbę stron (dwie, kilku wspólników, stu spółdzielców). Najważniejsze, to mieć świadomość korzyści i być choć minimalnie otwartym na możliwość porozumienia.
Chcesz wiedzieć, czy mediacja jest dla Ciebie?
Zapraszam do kontaktu! Zawsze oferuję bezstresowy i bezpłatny pierwszy kontakt, podczas którego oceniam, czy jestem w stanie pomóc w Twojej konkretnej sprawie, bez ponoszenia od razu wysokich kosztów.
